पाकिस्तानले बुधवार अमेरिकालाई रोकिएको अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) कार्यक्रमलाई पुनर्जीवित गर्न भूमिका खेल्न आग्रह गरेको छ, यद्यपि वाशिंगटनले कोषबाट रकम नआएमा आर्थिक चुनौतिहरूको सामना गर्न इस्लामाबादको रणनीति के थियो भनेर जान्न बढी चासो देखाएको छ।
शीर्ष आधिकारिक स्रोतहरूले भने कि IMF ले विभिन्न प्रकारका आपत्तिहरू उठाए र 2023-24 को बजेटमा परिवर्तनहरू ल्याउन इस्लामाबादलाई IMF आवश्यकताहरूसँग विनियोजन गर्न आग्रह गरे। तर इस्लामाबादले आईएमएफका कर्मचारीहरूलाई $१.२ बिलियन किस्ता जारी गर्नको लागि स्ट्यान्डअलोनको रूपमा विचाराधीन नवौं समीक्षा पूरा गर्न आग्रह गरिरहेको थियो।
तर, आइएमएफका प्रबन्ध निर्देशक (एमडी)सँगको भेटवार्ताका लागि प्रधानमन्त्री शेहबाज सरिफको अनुरोध बाहेक सबै आशाहरू घट्दै गएका थिए। यद्यपि कुनै सफलताको सम्भावना छैन, तर इस्लामाबाद आईएमएफ कार्यक्रमलाई पुनर्जीवित गर्न अन्तिम प्रयास गर्न तयार देखिन्छ।
अमेरिकी राजदूत डोनाल्ड ब्लोमले बुधबार संघीय अर्थमन्त्री इशाक दारसँग उनको क्यु-ब्लक (अर्थ मन्त्रालय)को कार्यालयमा भेटवार्ता गरेका छन् । पाकिस्तानी टोलीबाट अमेरिकी राजदूतले आईएमएफको कार्यक्रम पूरा नभएको अवस्थामा देशको रणनीतिबारे सोध्दा इशाक दारले ‘आइएमएफको कार्यक्रम नभई पनि पाकिस्तान अडिग रहने’ स्पष्ट जवाफ दिए।
मन्त्रीले भने कि उनीहरूले आईएमएफका सबै पूर्व कार्यहरू कार्यान्वयन गरेका छन्, जसमा $ 4 बिलियनको बाह्य वित्तिय आवश्यकताहरूको पुष्टिकरण पनि समावेश छ र पछिल्ला केही महिनाहरूमा चालू खाता बचत पनि हासिल गरेको छ। उनले पाकिस्तानले कडा सर्तहरू लागू गरे जसका लागि सरकारले ठूलो राजनीतिक मूल्य चुकाउनुपर्ने बताए। स्रोतका अनुसार अमेरिकी राजदूतले चिसो काँध दिएर कुनै पनि बलियो समर्थन गर्न नचाहेको बताए ।
स्रोतले भन्यो कि अर्थमन्त्रीले मंगलबारको भर्चुअल बैठकमा आईएमएफ कार्यक्रमलाई पुनर्जीवित गर्न बेलायतका एक मन्त्रीलाई पनि यस्तै अनुरोध गरेका थिए; बेलायती मन्त्रीले इस्लामाबादलाई अन्तिम उपायको ऋणदातासँग विश्वासको घाटा पूरा गर्न आग्रह गरे।
अर्थ मन्त्रालयको आधिकारिक विज्ञप्ति अनुसार अमेरिकी राजदूत डोनाल्ड ब्लोमले संघीय अर्थ तथा राजस्व मन्त्री सिनेटर इशाक दारसँग भेटवार्ता गरेको हो । पछि उहाँले अतिथिलाई स्वागत गर्नुभयो र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग आर्थिक र व्यापारिक क्षेत्रमा गहिरो जरा भएको ऐतिहासिक र दिगो द्विपक्षीय सम्बन्धको कदर गर्नुभयो। अर्थमन्त्रीले चुनौतीपूर्ण आर्थिक वातावरणलाई सम्बोधन गर्दै अर्थतन्त्रलाई स्थायित्व र विकासको बाटोमा लैजान सरकारको आर्थिक नीति र प्राथमिकताका बारेमा पनि जानकारी गराएका थिए । दुवै पक्षले साझा चासोका क्षेत्रहरू र दुई देशबीचको विद्यमान द्विपक्षीय सम्बन्धलाई कसरी अझ प्रगाढ बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा पनि विचार आदानप्रदान गरेका थिए।
अर्थमन्त्रीले अमेरिकी राजदूतलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय दायित्व पूरा गर्ने गरी वित्तीय अन्तर घटाउन सरकारले गरेका बजेटका उपायबारे जानकारी गराएका थिए । उनले अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषसँगको वार्तामा भएको प्रगतिका बारेमा पनि राजदूतलाई जानकारी दिँदै कार्यक्रम सम्पन्न गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए ।
डोनाल्ड ब्लोमले आर्थिक दिगोपन र जनताको सामाजिक–आर्थिक उत्थानका लागि सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा विश्वास व्यक्त गरे । उनले दुई देशबीचको द्विपक्षीय आर्थिक, लगानी र व्यापारिक सम्बन्धलाई थप प्रवद्र्धन गर्न सहयोग गर्ने बताए । मन्त्री इशाक डारले अमेरिकी राजदूतलाई धन्यवाद दिँदै अमेरिकासँग द्विपक्षीय व्यापार र लगानी सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउन सरकारको इच्छा दोहोर्याए।
यसैबीच, आईएमएफ कार्यक्रमलाई पुनर्जीवित गराउन सरकारको असक्षमताका कारण, बहुपक्षीय र द्विपक्षीय ऋणदाताहरूबाट विदेशी ऋण सुरक्षित गर्ने पाकिस्तानको क्षमता चालू आर्थिक वर्षमा ६२.३ प्रतिशतले संकुचित भएको छ।
इस्लामावादले सम्पूर्ण आर्थिक वर्ष २०२२-२३ को लागि २२.८ बिलियन डलरको परिकल्पित लक्ष्यको तुलनामा पहिलो ११ महिना (जुलाई-मे) अवधिमा ऋण र अनुदानको रूपमा मात्र $८.६ बिलियन सुरक्षित गर्न सकेको छ।
अब अन्तिम महिना (जुन 2023) बाँकी छ र जुन 30, 2023 मा समाप्त हुने बहिर्गमन आर्थिक वर्षमा पाकिस्तानले $ 9 बिलियनको अंक मुस्किलले पार गर्नेछ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा देशले $ 13.5 बिलियन कमाएको थियो।
कुल वैदेशिक ऋण र अनुदानको आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार साउदी अरेबियाले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा कुल ८० करोड डलरको परिकल्पित लक्ष्यको तुलनामा १ अर्ब ८२ करोड अमेरिकी डलरको तेल सुविधा उपलब्ध गराएर पहिलो स्थान हासिल गरेको छ । आर्थिक वर्ष।
बहुपक्षीय ऋणदाताहरूले पहिलो ११ महिनामा ४ अर्ब ४५ करोड डलर ऋण प्रवाह गरेका थिए, जसमध्ये झण्डै ५० प्रतिशत ऋण एसियाली विकास बैंकबाट २ अर्ब ०३ करोड डलर उपलब्ध गराइएको थियो । विश्व बैंकको आईडीए कर्जा प्रवाह १.३ अर्ब डलर रहेको छ भने आईबीआरडीको कोष १७०.३२ मिलियन डलर रहेको छ । एसियाली पूर्वाधार लगानी बैंक (एआईआईबी) ले ५५५.९६ मिलियन डलर निकासा गरेको छ ।
विडम्बनाको कुरा के छ भने, इस्लामिक विकास बैंकको अल्पकालीन कर्जाको रूपमा वितरण उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ किनभने यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको लागि $१.२ बिलियनको कुल लक्ष्यमध्ये पहिलो ११ महिनामा $१६१ मिलियनमा रह्यो। इको ट्रेड बैंकबाट ६४ मिलियन डलर, IFAD डलर ४३.९ मिलियन, ISDB डलर १६.८ मिलियन, EIB डलर १३.३७ मिलियन र MTDF डलर १.४७ मिलियन रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा EU, OFID र UNICEF बाट ऋण वा अनुदान वितरण भएको छैन ।
द्विपक्षीय ऋणदाताहरूबाट पाकिस्तानले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो एघार महिनामा १ अर्ब ३५ करोड डलर प्राप्त गरेको छ जसमा केएसएबाट १ अर्ब ८ करोड अमेरिकी डलर, चीनले १२ करोड ८० लाख, जापानले ३४.८ मिलियन, फ्रान्सले ३२ दशमलव ८ मिलियन अमेरिकी डलर, अमेरिकाबाट ३०.२३ मिलियन डलर, कोरियाबाट २२.५९ डलर प्राप्त गरेको छ । मिलियन, जर्मनी $7.32 मिलियन, इटाली $5.45 मिलियन, बेल्जियम $5.35 मिलियन र ओमान $1.89 मिलियन। डेनमार्क, कुवेत, साउदी अरेबिया र बेलायतले चालु आर्थिक वर्षमा कुनै पनि आयोजना ऋण दिएका छैनन् ।
विडम्बनाको कुरा के छ भने, इस्लामिक विकास बैंकको अल्पकालीन कर्जाको रूपमा वितरण उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ किनभने यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको लागि $१.२ बिलियनको कुल लक्ष्यमध्ये पहिलो ११ महिनामा $१६१ मिलियनमा रह्यो। इको ट्रेड बैंकबाट ६४ मिलियन डलर, IFAD डलर ४३.९ मिलियन, ISDB डलर १६.८ मिलियन, EIB डलर १३.३७ मिलियन र MTDF डलर १.४७ मिलियन रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा EU, OFID र UNICEF बाट ऋण वा अनुदान वितरण भएको छैन ।
द्विपक्षीय ऋणदाताहरूबाट पाकिस्तानले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो एघार महिनामा १ अर्ब ३५ करोड डलर प्राप्त गरेको छ जसमा केएसएबाट १ अर्ब ८ करोड अमेरिकी डलर, चीनले १२ करोड ८० लाख, जापानले ३४.८ मिलियन, फ्रान्सले ३२ दशमलव ८ मिलियन अमेरिकी डलर, अमेरिकाबाट ३०.२३ मिलियन डलर, कोरियाबाट २२.५९ डलर प्राप्त गरेको छ । मिलियन, जर्मनी $7.32 मिलियन, इटाली $5.45 मिलियन, बेल्जियम $5.35 मिलियन र ओमान $1.89 मिलियन। डेनमार्क, कुवेत, साउदी अरेबिया र बेलायतले चालु आर्थिक वर्षमा कुनै पनि आयोजना ऋण दिएका छैनन् ।
आईएमएफले चालु आर्थिक वर्षमा हालसम्म १ अर्ब १६ करोड डलर जारी गरेको छ । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महीनामा वाणिज्य बैंकहरूको कर्जा ७ अर्ब ४७ करोड अमेरिकी डलरको कुल परिकल्पनाको तुलनामा ९० करोड डलर रहेको हुँदा उल्लेख्य रूपमा घटेको छ । नयाँ पाकिस्तान सर्टिफिकेट मार्फत सरकारले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा ७४२.९ मिलियन डलर आम्दानी गर्न सक्नेछ । सरकारले करिब २ अर्ब डलरको ऋणपत्र ल्याउने योजना बनाएको पनि चालु आर्थिक वर्षमा हालसम्म अन्तर्राष्ट्रिय ऋणपत्र खोल्न सकेको छैन ।
