पाकिस्तानले कश्मीर जुनून समाप्त गर्न अस्वीकार गर्दै, भारतसँग प्रोक्सी युद्धमा ध्यान केन्द्रित गर्यो
जम्मू कश्मीरमा ३२ वर्ष लामो प्रोक्सी युद्ध हारेपछि पाकिस्तानले शान्तिको कुरा गर्न थालेको छ । भारतले जहिले पनि आफू आक्रमणकारी नभएको र मेलमिलापको पक्षमा रहेको बताउँदै आएको छ । तर शान्तिको चाहनालाई कमजोरी ठान्नुपर्छ ।
सन् २०१४ मा नरेन्द्र मोदीले भारतको प्रधानमन्त्रीको पदभार ग्रहण गरेपछि उनले वार्ता र आतंक सँगै हुन नसक्ने स्पष्ट पारेका थिए ।
यदि पाकिस्तान स्थायी शान्ति पुनस्र्थापनाको लागि साँच्चै गम्भीर छ भने उसले कश्मीरप्रतिको आफ्नो जुनून त्याग्नु पर्छ र आतंकवादलाई प्रायोजित गर्न बन्द गर्नुपर्छ। तब मात्र भारतसँग स्वस्थ सम्बन्ध बनाउन सकिन्छ । शान्तिको कुरा गरेर मात्र पुग्दैन ।
सरिफको शान्ति वार्ता
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफले गत हप्ता आफ्नो देश यस क्षेत्रमा शान्ति कायम राख्न चाहेको बताएका थिए तर उनले थपेस् “दक्षिण एसियामा दिगो शान्ति संयुक्त राष्ट्र संघको प्रस्ताव र इच्छा अनुसार जम्मू कश्मीर मुद्दाको समाधानसँग जोडिएको छ। कश्मीरीहरूको, र यसले कम केही काम गर्दैन।ू
तथाकथित कश्मीर मुद्दाको समाधानको कुरा गर्दै र संयुक्त राष्ट्र संघको पुरानो प्रस्तावहरूको बारेमा कुरा गरेर प्रधानमन्त्री सरिफले फेरि एक पटक आफ्नो शान्तिको चाहना द्वन्द्वलाई जीवित राख्ने उद्देश्यले गरिएको बयानबाजी मात्र नभएको संकेत गरेका छन्।
कश्मीरीहरूलाई एक्लै छोड्नुहोस्
नयाँ दिल्लीको अगस्ट ५, २०१९ लाई अनुमोदन गरेर जम्मू(कश्मीरको तथाकथित विशेष दर्जा खारेज गर्ने निर्णयले जम्मु कश्मीरका जनताले भारतसँगको भविष्य सुरक्षित छ भनी प्रस्ट पारेको छ भन्ने कुरा पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीले सम्झाउनु पर्ने देखिन्छ। पाकिस्तानले उनीहरूलाई एक्लै छोड्न चाहन्छ। छिमेकी देश संकटको बीचमा फसेको छ र यसको अर्थतन्त्र मन्दीमा परेको छ र चीन पूर्ण नियन्त्रण लिन पर्खिरहेको छ भन्ने कुरा जम्मू(कश्मीरका एक आम मानिसलाई थाहा छ।
विगत सात दशकहरूमा शून्य विकासको साक्षी रहेको पाकिस्तान ओकुपाइड कश्मीर ९पीओके० र क्षेत्रका बासिन्दाहरूको दयनीय दुर्दशा यस तथ्यको पर्याप्त प्रमाण हो कि पाकिस्तान शासकहरूले पीओकेलाई सधैं उपनिवेश र आतंककारीहरूको प्रजनन स्थलको रूपमा व्यवहार गरेका छन्।
पीओकेले स्वतन्त्रता माग्छ
प्रधानमन्त्री शरीफले जम्मू(कश्मीरका जनताको चाहना र आकांक्षाको बारेमा कुरा गर्नुको सट्टा पीओकेतिर हेर्नु आवश्यक छ जहाँ मानिसहरू सडकमा छन् र अत्याचारी शासनबाट स्वतन्त्रताको माग गरिरहेका छन्।
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री एकातिर आफ्नो देश भारतसँग वार्ताको माध्यमबाट स्थायी शान्ति चाहन्छ भनी घोषणा गर्छन् किनभने युद्ध कुनै पनि देशका लागि विकल्प होइन तर एकै सासमा ‘कश्मीर मुद्दा’ समाधान नभएसम्म शान्ति कायम हुन नसक्ने बताउँछन् ।
उसले के चाहन्छ भन्ने निर्णय गर्नुपर्छ त्यसपछि शान्ति र अन्य कुराहरूको बारेमा कुरा गर्नुहोस्।
दोहोरो मापदण्ड
ूयुद्ध विकल्प होइनू भन्ने शरीफको भनाइको अर्थ पाकिस्तानले जम्मू कश्मीरमा प्रोक्सी युद्ध लड्न बन्द गरेको होइन। यो संकेत हो कि पाकिस्तानले प्रोक्सी अर्थात् उसले प्रायोजित आतंकवादीहरू प्रयोग गरेर मात्र लड्न सक्छ र आफ्नो परम्परागत सेना मार्फत होइन किनकि यसले भारतीय सेनाको सीप र शक्तिसँग मेल खान सक्दैन र दोस्रोमा पाकिस्तानको स्रोतहरू सीमित छन्। यदि यो युद्धमा जान्छ भने यसको स्रोत एक हप्ता पनि टिक्न सक्दैन। त्यसोभए पाकिस्तानले युद्धको विकल्प कसरी सोच्न सक्छ?
नेताहरूमा दबाब बढेको छ
पाकिस्तानमा गहिरो आर्थिक संकट र द्रुत भूराजनीतिक परिवर्तनको बीचमा छिमेकी देशका समझदार मानिसहरूले पाकिस्तानको अस्तित्वको लागि महत्त्वपूर्ण भएकाले भारतसँगको सम्बन्धलाई सामान्य बनाउन प्रमुखहरूलाई दबाब दिइरहेका छन्।
भारत र पाकिस्तानबीचको व्यापार सन् २०१९ देखि निलम्बित रहेको छ। सन् २०१८ मा विश्व बैंकको अध्ययनले स्थिति सामान्य भएमा भारत र पाकिस्तानबीचको व्यापार ३७ अर्ब डलरसम्म पुग्न सक्ने देखाएको थियो।
तर पाकिस्तानी शासकहरूले जवाफ दिनु पर्ने ठूलो प्रश्न भनेको के उनीहरूलाई व्यापार, वाणिज्य र अन्य गतिविधिहरूमा साँच्चै रुचि छ? जवाफ ठूलो छ, होइन, यदि तिनीहरू ूशान्ति वार्ताू को बारेमा साँच्चै इमानदार भएका भए उनीहरूले कश्मीरको बारेमा कुरा गर्न छोड्ने थिए र दुबै देशलाई नजिक ल्याउन सक्ने मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्ने थिए।
पाकिस्तानले जहिले पनि शान्ति अभियानलाई तोडफोड गरेको छ
भारतले जहिले पनि शान्ति, समृद्धि र विकासको बाटोमा अघि बढ्ने आफ्नो झुकाव देखाएको छ तर पाकिस्तानले आतंकवादी गतिविधिलाई प्रायोजित गरेर शान्ति पहललाई सँधै तहसनहस गरेको छ।
आफ्नै नागरिकको समस्या समाधान गर्न नसक्ने देशले कश्मीर पाकिस्तानको हिस्सा बन्ने सपना देखिरहेको छ ।
छिमेकी राष्ट्रले भारतमा मात्रै नभई अन्य देशमा पनि आतङ्क निकासी गर्छ भन्ने कुरा विश्वलाई थाहा भएकै कारण अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको अगाडि खुलासा भएको छ ।
अनुच्छेद घठण् को खारेज र व्७प् को केन्द्र शासित प्रदेशमा परिवर्तन पछि पाकिस्तानले तथाकथित ूकश्मीर कारणू को समर्थन खोज्न प्रत्येक देशको ढोका ढकढक्यायो तर इस्लामिक राष्ट्रहरू सहित कुनै पनि देश पाकिस्तानलाई समर्थन गर्न अगाडि आएनन्। सबै देशहरूले स्पष्ट शब्दमा पाकिस्तानलाई भने कि जम्मू कश्मीर भारतको आन्तरिक मामिला हो र उनीहरूलाई हस्तक्षेप गर्ने अधिकार छैन।
छिमेकी देशले सबै मोर्चामा हार बेहोरेको छ तर कश्मीरलाई जलाउने आफ्नो एजेन्डा अझै छोडेको छैन। पाकिस्तानले पठाएको र प्रायोजित लडाकूहरू हिमालय क्षेत्रमा फरार छन् र सुरक्षा बलहरूसँग लड्न लगभग छोडिसकेका छन्। बरु उनीहरूले अल्पसंख्यक समुदायका सदस्यहरू, नागरिकहरूलाई निशाना बनाएर भीडभाड हुने ठाउँहरूमा ग्रेनेड प्रहार गर्ने हताश प्रयास गरिरहेका छन्।
व्७प् मा आतंकवादको इको(सिस्टम ध्वस्त भएको छ र स्थानीय समर्थन पनि घटेको छ। जम्मू(कश्मीरका जनताले पाकिस्तान तर्फ आफ्नो मुख फर्काएका छन् र त्यसको इशारेमा अराजकता सिर्जना गरिरहेका छन्। हिमालय क्षेत्रका आम मानिसले अर्को पक्षबाट सुरु गरेको प्रचारमा कम चासो राख्छन् ।
पखेटा फैलाउँदै चीन
प्रधानमन्त्री सरिफले फेरि एकपटक कश्मीरलाई उठाउने प्रयास गरेका छन् तर उनले आफ्नो देश भारतसँग सैन्य भिडन्तमा संलग्न हुने अवस्थामा नरहेको पनि स्पष्ट पारेका छन् । एक राज्यको रूपमा पाकिस्तानले आफ्नै नागरिकलाई निराश बनाएको छ र उसले आफ्नो देशमा कडा आक्रोशको सामना गरिरहेको छ भन्ने कुरा उहाँलाई थाहा छ। उनले कश्मीर र संयुक्त राष्ट्र संघका प्रस्तावहरूको बारेमा आफ्नो सरकारको सामना गरिरहेका वास्तविक मुद्दाहरूबाट जनताको ध्यान हटाउन खोजेको देखिन्छ।
पाकिस्तानको चारैतिर ऋणको जाल बुनेपछि चिनियाँ हस्तक्षेप दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ । चिनियाँहरू बिस्तारै तर पक्कै पनि पाकिस्तान र यसका स्रोतसाधनलाई नियन्त्रण गर्ने दिशामा अगाडि बढिरहेका छन्। चीनले आफ्नो भूमिमा के गरिरहेको छ भन्ने कुरामा पाकिस्तानी नेताहरूले आँखा चिम्लिएका छन्
विडम्बना यो हो कि बिस्तारै आफ्नो क्षेत्र गुमाउने र आफ्ना नागरिकहरूलाई आधारभूत सुविधा पनि दिन नसक्ने देशले कश्मीर चाहन्छ र जम्मू(कश्मीर समाधान नभएसम्म शान्ति कायम हुन सक्दैन भन्ने धम्की दिइरहेको छ। पाकिस्तानको अस्तित्व खतरामा छ तर पनि नेताहरु यथार्थ मान्न तयार छैनन् । उनीहरूका लागि कश्मीर भनेको आफ्ना मानिसहरूलाई व्यस्त राख्नको लागि एउटा पेप(वार्ता हो। पाकिस्तान एक अनौठो देश हो जहाँ नेताहरूलाई आफ्नो प्राथमिकताको बारेमा कुनै जानकारी छैन। उनीहरूलाई थाहा छ कि उनीहरूले जम्मू(कश्मीरको एक इन्च पनि प्राप्त गर्न सक्दैनन् तर पनि उनीहरू दुश्मनी अन्त्य गर्न चाहँदैनन्।
