बेइजिङसँगको व्यापार ठप्प भएपछि नेपाल–चीन सीमा नजिकै बसोबास गर्ने मुगु जिल्लाका गाउँलेहरू गरिबीमा धकेलिएको द काठमाण्डौ पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ । २०२० को सुरुमा, सीमा बन्द भयो, र नेपालको उत्तरपश्चिमी कुनामा सयौं घरधुरी गरिबीको छेउमा धकेलियो।
चीनको सिमाना जोडिएको दुर्गम मुगु जिल्लाका बासिन्दाहरूले बेइजिङको अनियमित व्यापार नीति नै उनीहरूको जीवनस्तर कमजोर हुनुको एउटा प्रमुख कारण रहेको द काठमाण्डौ पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ। मुगुम कर्मारोङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष छिरिङ क्याप्ने लामाले गाउँपालिकाका करिब ४५ प्रतिशत स्थानीय बासिन्दा चरम गरिबीको रेखामुनि रहेको बताए ।
‘एक वर्षमा गरिबीको रेखामुनि रहेका मानिसको संख्या ३८ बाट ४५ प्रतिशतमा बढेको छ,’ लामाले भने । मुगुमा तीव्र जनसङ्ख्या बृद्धि भएको छ जसले स्थानीय प्राकृतिक स्रोतहरूमा दबाब परेको छ। अत्यधिक फसलका कारण औषधी जडीबुटीको उत्पादन घटेको द काठमाण्डौ पोस्टले जनाएको छ ।
तिब्बतले हरेक वर्ष मुगुको मुगुम कर्मारोङ गाउँपालिकालाई रु ३५ लाख बराबरको सामान उपहारस्वरुप उपलब्ध गराउँदै आएको थियो । त्यो पनि रोकिएको छ, दौरा सेरोग गाउँका छेवा ग्याल्जेन तामाङले भने । "विगत तीन वर्षदेखि, त्यहाँ कुनै सहयोग छैन।" उनले तिब्बतमा पूर्वाधार विकासले फड्को मारेको बताए । "तर हामी अझै खराब अवस्थामा छौं।"
जिल्ला सदरमुकाम गमगढीभन्दा तिब्बत जान सजिलो भएको स्थानीय बताउँछन् । तिब्बत सामान बोकेर दुई दिनको पैदल यात्रा हो, तर यात्रा बिना कार्गो एक दिनमा गर्न सकिन्छ। यसैबीच, यो उनीहरूको गाउँबाट गमगढीसम्म तीन दिनको पैदल यात्रा हो, द काठमाडौं पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ। तामाङले भने, “उत्तरी सीमानाको जीवनस्तर निकै राम्रो छ ।
मुगुका धेरै गाउँ सडकले जोडिन सकेका छैनन् । खाद्यान्न ढुवानीका लागि मोटरेबल सडक नहुँदा स्थानीयले चर्को मूल्य तिर्नुपरेको छ । २५ किलोको चामलको बोरा गाउँमा ७ हजार ५ सय पर्छ । त्यो एक किलो चामलको तीन सय रुपैयाँ हो । मुद्रास्फीतिले उनीहरूको पीडा थपेको छ, द काठमाडौं पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ।
"हामीजस्ता गरिबको जीवन कष्टकर छ," मुगु गाउँका गारतासी तामाङले भने। ‘नेपाल सरकारले पटक–पटक अन्तरदेशीय रेलमार्ग बनाउने कुरा गर्दै आएको छ, तर हामीलाई देशको बाँकी भाग जोड्ने सडक बनाएर पुग्छ,’ मुगुम करामाराङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष लामाले भने ।
सडक निर्माण गर्ने चुनावी वाचा राजनीतिक दलको घोषणापत्रमा मात्रै सीमित भएको स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । सुर्खेतदेखि नग्मा र गमगढी हुँदै नेपाल–चीन सीमासम्मको ३३२ किलोमिटर सडक र ८५ किलोमिटर गमगढी–नक्चेनाङ्ला सडक कर्णाली प्रदेशको गौरवको आयोजना मानिन्छ ।
तर प्रगति निराशाजनक छ। गमगढी–नक्चेनाङ्ला सडकमा हालसम्म १७ किलोमिटर मात्रै ट्र्याक खोलिएको छ । ८० करोड रुपैयाँको यो सडक परियोजना एक दशकभन्दा अघि सुरु भएको थियो र पाँच वर्षमा पूरा गर्ने भनिएको थियो, द काठमाडौं पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ। “मानिसहरूलाई तिब्बत जानबाट रोक लगाइएकाले सीमापार व्यापार ठप्प भएको छ र परिणाम स्वरूप धेरैलाई गरिबीमा धकेलिएको छ,” लामाले भने ।
पछिल्लो जनगणना प्रतिवेदन अनुसार मुगु जिल्लाको जनसङ्ख्या २०११ मा ५५,२८६ रहेकोमा २०२१ मा ६४,५४९ पुगेको छ । तर अन्य दुर्गम क्षेत्रमा भने यो उल्टो छ। बाहिर बसाइसराईले पहाडी क्षेत्रहरू खाली गरिदिएका छन् भने तराईका तराईमा जनघनत्व बढेको छ।
धेरै मानिस जुम्ला सरेका छन् । तिनीहरू वर्षमा एक पटक जंगली यार्सागुम्बा (कोर्डिसेप्स) सङ्कलन गर्न फर्कन्छन्, हिमालयन भियाग्रा भनिने क्याटरपिलर फंगस र यसको कथित कामोत्तेजक गुणहरूको लागि बहुमूल्य छ, द काठमाण्डौ पोस्टले रिपोर्ट गरेको छ। ‘जङ्गलमा लागेको आगलागी, खडेरी, जडीबुटीको अव्यवस्थित सङ्कलन, संरक्षणको अभाव र जलवायु परिवर्तनले जडीबुटी उत्पादनमा असर परेको डिभिजन वन कार्यालय मुगुका सूचना अधिकारी प्रणिल देवकोटाले बताए ।
पुस्तादेखि, गाउँलेहरू खाद्यान्न आयात गर्न तिब्बतमा निर्भर छन्; तर विगत तीन वर्षदेखि सीमा बन्द हुँदा उनीहरुको जीवन कष्टकर बनेको काठमाडौं पोष्टले जनाएको छ । तिब्बतबाट आपूर्ति अवरुद्ध भएपछि दैनिक खानाका लागि समस्या परेको स्थानीयवासी सोनम तामाङले बताए । ‘चामल किन्न नजिकको बजार पुग्न साढे दुई दिन हिँड्नुपर्छ ।” (एएनआई)
