काँडेतारले छेकेन, करेण्टले नि तर्साएन मृग र भालुलाई
घोरल, झारल, नाउर, मृग, भालुले खेतीबाली सखाप पारेपछि पाँचबर्ष अघि चुमनुब्री गाउँपालिकाले बारीको वरिपरि तारबार गर्ने नीति तथा कार्यक्रम घोषणा ग¥यो । वडा कार्यालयमार्फत कार्यक्रम कार्यान्वयन पनि ग¥यो ।मनास्लु संरक्षण क्षेत्र आयोजना(एमक्याप)ले पनि जंगली जनावरलाई खेतीबालीमा पस्न नदिन तारबारको कार्यक्रम कार्यान्वयन ग¥यो ।
सामान्य झड्काले जंगली जनावरलाई तर्साउन तारबारमा कम क्षमताको करेण्ट जोडेर छाड्यो ।यति गर्दा पनि हिमाली भेगका किसानले जंगली जनावरबाट खेतीबाली जोगाउन सकेनन् । ‘घोरल, झारल, मृग, बाँदर, भालुहरु करेण्टको पनि वास्ता नगरी खेतीबालीमा पुग्दा रहेछन्’ चुमनुब्री गाउँपालिका ४ छाकका लाक्पा लामाले भने, ‘जाली राखेको भए बरु जोगिन्थ्यो कि, काँडेतारले त छेक्न सकेन । किसानको गहुँ, जौ, करु, मकै जंगली जनावरबाट जोगाउन सकिएन ।’ किसानहरु आजित भएको उनको भनाइ छ ।
हिमाली भेगमा लगाएका बाली जंगली जनावरले खाएपछि किसानहरु खेती गर्न छाड्न बाध्य भएको क्वाक गाउँकी उर्गेन डोल्माको भनाइ छ । ‘उम्रिने वित्तिकै घोरल, झारल, मृगले खाइदिन्छ । तिनीहरुबाट जोगिएर फलेको बाली भालु र बाँदरले खाइदिन्छ । हामी किसानले के खाने ?’, उनी भन्छिन्, ‘जति गर्दा पनि खेतीबाली जोगाउन नसकेपछि अहिले गाउँका धेरै बारीहरु बाँझै छन् ।’ गाउँबस्ती वरिपरिका बारीहरुमा खेती गरे पनि टाढा टाढाका बारीहरु बर्षौदेखि बाँझै बसेको उनले बताइन् ।
पाँच बर्षअघि गप र प्रोकका केही बारीहरुमा तार जाली लगाउन सुरु गरे पनि क्वाक, छाक लगायतका गाउँहरुमा जाली लगाउन नसकेको पूर्व वडाअध्यक्ष पेमा डुण्डुप लामा बताउँछन् । ‘काँडेतार लगाएको पहिलो बर्ष बाली जोगिएको थियो, तर दोस्रो बर्षदेखि फेरि काँडेतारबाट भित्र छिर्न सिकेछन्’, उनले भने, ‘जहाँ जहाँ तारजाली लगाइएको छ, त्यहाँ त्यहाँको बाली जोगिएका छन् । यदि सबै बारीहरुमा काँडेतारका सट्टा तारजाली लगाउन सकेको भए जोगिने रहेछ ।’ गाउँपालिका, वडा कार्यालयले अहिले पनि तारजाली लगाउनु आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
मनास्लु क्षेत्रलाई अहिंसा क्षेत्र(स्याग्या) घोषणा गरिएको छ । स्याग्याको पञ्चशीलमा प्राणीलाई मार्न तथा कुटपिट गर्न नपाउने उल्लेख छ । ‘स्याग्याको नियम अनि संरक्षण क्षेत्रको नियमअनुसार खेतीबाली विनाश गर्ने जंगली जनावरलाई मार्न, ढुंगामुढा गर्न पनि पाइँदैन’, चुमनुब्री २ का वडाअध्यक्ष मिङ्ग्यूर लामाले भने, ‘त्यसैले किसानहरु साह्रै मर्कामा छन् । सामान्य खालको करेण्ट लगाएर जालीले घेरे खेतीबाली जोगाउन सकिन्छ, नत्र जोगाउन सकिँदैन ।’ धेरै किसानहरु खेतीपाती छोडेर पलायन हुने अबस्थामा पुगेका उनले बताए ।
पूरै खेतीयोग्य बारीलाई तारजालीले घेर्न धेरै महंगो पर्ने भएकाले योजना तर्जुमा गर्न समस्या भएको एमक्यापका प्रमुख सन्तोष शेरचनले जानकारी दिए । ‘अर्को बर्ष तारजालीले घेर्ने कार्यक्रम राख्ने प्रयास गर्छौँ’, उनले भने । जंगली जनावरका कारण खेतीपाती गरेर खान किसानहरुलाई असाध्यै समस्या भएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमा लामाले बताए । ‘वडाअध्यक्षज्यूहरुबाट पनि कार्यपालिका बैठकमा यस बिषयमा कुरा उठिरहका छ’, लामाले भने, ‘यसको बारेमा विस्तृत अध्ययन गरेर दीर्घकालीन समाधान खोज्नु जरुरी छ ।’
