किसान भन्छन्: मल नपाउँदा धान रोप्नुभन्दा घाँस रोप्दा फाइदा हुन्छ
भरतपुर महानगरपालिका- २७, स्थित मेघौलीका किसान कुमार गुरूङले खेतीपाती गर्न थालेको ३७ वर्ष भयो। धान र तरकारी नै उनको परिवारको आम्दानीको स्रोत हो। त्यसैले उनको चिन्ता समयमै बीउ र रासायनिक मलको बन्दोबस्त मिलाउनेतर्फ हुन्छ।
यसपालि भने गुरूङ परिवार निरास बनेको छ। ५८ वर्षीय कुमारले बीउको बन्दोबस्त त बेलैमा मिलाए तर रसायनिक मलको जोहो गर्न सकेनन्।
साढे ४ बिघा जमिनमा धान खेती गर्ने गुरूङले समयमै मल जोहो नहुने देखेपछि केही साताअघि ५०/५० किलो तौलको तीन बोरा मल कालोबजारीबाट खरिद गरे। त्यसका लागि उनले दोब्बर मूल्य तिरेका थिए। तर त्यति मल पर्याप्त थिएन।
‘सरकारले नदिने देखेपछि छिमेकमै ब्ल्याकमा बिक्री भइरहेको थाहा पाएर केही बोरा किनिहालेँ,’ उनले भने, ‘विस्तारै सरकारले ल्याउला, त्यसपछि हालौंला भन्ने सोचेको थिएँ। आउँदै आएन।’
बेलैमा मल हाल्न नपाउँदा धान बिग्रन थालेको उनले बताए। उनको धानलाई पुग्ने गरी हाल्दा ८ बोरा मल चाहिन्छ। प्रतिबिघा ३० क्वीन्टलसम्म धान उत्पादन गर्दै आएका गुरूङलाई यसपालि उत्पादन घट्ने चिन्ताले सताउन थालेको छ। अघिल्ला वर्ष उनले ५० क्वीन्टलभन्दा बढी धान बिक्री गर्ने गरेका थिए।
‘पर्याप्त मल नभएपछि धानको स्तर पनि खस्किन्छ, उत्पादन त घटिहाल्छ,’ उनले भने, ‘परिवार कसरी पाल्ने, छोराछोरी के ले पढाउने?’
उनका एक छोरा, एक छोरी क्याम्पस पढ्छन्।
मल नपाएर आजित बनेका धान उत्पादक किसान शिव भुर्तेल पनि अर्को वर्षबाट धान छाडेर घाँस रोप्ने निर्णयमा पुगेका छन्।
‘यो पाराले धान रोप्नुभन्दा त घाँस रोप्दा फाइदा हुन्छ,’ भुर्तेलले भने, ‘गरिखान पनि नपाइने भयो।’
उनले कृषि बुझेका व्यक्ति मन्त्री हुँदा किसानहरूले ठूलो अपेक्षा गरेका भए पनि किसानहरू पहिलेभन्दा बढि निरास भएको सुनाए। मल नपाएको गुनासो राख्दा कतैबाट सुनुवाइ नभएको उनको गुनासो छ।
कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनका अनुसार जिल्लामा करिब ३० हजार हेक्टर जमिनमा ९७ हजार ५ सय टन धान उत्पादन हुने गरेको छ। किसानहरूको मागअनुरूप मल उपलब्ध गराउन २ हजार ४ सय टन आवश्यक पर्छ। यसपालि चितवनमा युरिया मल मागभन्दा १२ गुणा कम उपलब्ध भएको छ।
