कुकुर व्यवस्थापनमा धार्चेको सह्रानीय कदम
धार्चे गाउँपालिकाले लापुबेशीदेखि दोभानसम्मका बजार क्षेत्रमा डुलिहिड्ने ९२ वटा सामुदायिक कुकुरहरूको बन्ध्याकरण तथा स्वास्थ्य व्यवस्थापन गरेर स्थानीय सरकारको सक्रियताको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ । कुकुरहरूको संख्या अनियन्त्रित रूपमा बढ्दा समाजमा रेबिज जस्तो घातक रोगको भय र दुर्घटनाको जोखिम सधैँ रहिरहन्छ । यस्तो अवस्थामा परम्परागत र अमानवीय रूपमा कुकुर मार्ने विकल्पलाई त्यागेर, पशु अधिकारको कदर गर्दै गाउँपालिकाले अपनाएको ’बन्ध्याकरण’ नीति आधुनिक र वैज्ञानिक छ । यो प्रयासले “सर्प पनि मर्ने, लौरी पनि नभाँचिने“ नेपाली उखानलाई चरितार्थ गरेको छ ।
बन्ध्याकरणसँगै रेबिजविरुद्धको खोप समेत दिइँदा भविष्यमा रेबिज रोग महामारीका रूपमा फैलिने जोखिम निकै कम हुन्छ । सामुदायिक कुकुरहरूको सङ्ख्या वृद्धिमा जैविक ब्रेक लाग्नेछ, जसले गर्दा बजार क्षेत्र थप सुरक्षित र सफा बन्न मद्दत पुग्छ । प्रचलित पशु अधिकार कानुनको उल्लंघन नगरी, जीवप्रति करुणा राख्दै समस्याको समाधान खोजिनु आफैँमा सभ्य समाजको परिचायक हो ।
कुकुरहरूलाई लठ्याएर सुरक्षित रूपमा माछाखोला ल्याउने, उपचार गर्ने र निको भएपछि पुनः पुरानै स्थानमा छाड्ने गाउँपालिकाको कार्यतालिका निकै व्यवस्थित र वैज्ञानिक देखिन्छ ।
कुनै पनि अभियान सतही रूपमा मात्र सफल भएर पुग्दैन, यसका प्राविधिक र व्यावहारिक पाटामा ध्यान दिनु जरुरी छ । बन्ध्याकरण गरिएका कुकुरहरूलाई पूर्ण रूपमा निको नहुँदै (मंगलबार नै) सडकमा छाड्दा, खुला वातावरणका कारण घाउ पाक्ने वा सङ्क्रमण हुने जोखिम रहन्छ ।
पहिलो चरणमा ९२ वटा कुकुरको मात्र बन्ध्याकरण गरिएको छ । बजार क्षेत्रका बाँकी र ग्रामीण भेगका कुकुरहरू छुट्दा अभियानको दीर्घकालीन प्रभाव कमजोर हुन सक्छ । यस्ता कार्यक्रमहरू खर्चिला हुने भएकाले आगामी वर्षहरूमा बजेट अभावका कारण यो केवल ’एकपटकको फेसन’ मा मात्र सीमित हुने खतरा रहन्छ ।
धार्चे गाउँपालिकाको यो सुरुवात आफैँमा एउटा कोशेढुङ्गा हो। तर, यसलाई परिणाममुखी र दिगो बनाउन आगामी दिनमा निम्नलिखित कुराहरूमा ध्यान दिनु आवश्यक छ ।
