पाँचसय लिचीको फेदमा १० हजार लोकल कुखुरा
काठमाडौँका व्यवसायी फणिन्द्र पाण्डेलाई सानै उमेरदेखि अर्गानिक खाना खानुपर्छ, अर्गानिक खाना खुवाउनु पर्छ, स्वस्थ बन्नु पर्छ, अरुलाई पनि स्वस्थ बनाउनु पर्छ भन्ने लाग्थ्यो । बजारका मिसावटयुक्त खानाले उपभोक्तालाई अस्वस्थ बनाएकामा उनी चिन्तित हुन्थे ।
स्वस्थ अर्गानिक खाना अभियानमा योगदान गर्नुपर्छ भन्ने उनीहरुलाई लाग्दथ्यो । तर अर्गानिक खानेकुरा उत्पादन गर्नु धेरै महंगो पथ्र्यो । त्यसैले त्यो अभियानका लागि उनले आफ्नो निजी सम्पत्ति पनि धेरै खर्च गरे । ठमेलमा ग्रिन अर्गानिक क्याफे सञ्चालन गरे, राजदरबारको उत्तरढोकामा वेलनेस अर्गानिक क्लव पनि सञ्चालन गरे । सतप्रतिशत शुद्ध अर्गानिक त गर्न सकिँदैन, बरु लोकल कुखुरा, लोकल माछा पालन गर्ने भनेर उनीहरुको योजना अघि बढ्यो ।
वेलनेस अर्गानिक क्लवका सञ्चालक पाण्डे, ठमेलमा पर्यटन, होटल, रेस्टुरेण्ट व्यवसाय गरी बस्ने सन्तोष चापागाईँ र प्रकाशन व्यसाय गर्ने सर्वकल्याण कँडेलले सहकार्य गरी गोरखाको पालुङ्टार ६ लामबगैँचाको ७० रोपनी जग्गामा लोकल कुखुरा पालन गर्ने योजना तय गरे । त्यसमध्य ४० रोपनी क्षेत्रफलमा त्यसअघिका जग्गाधनीले पाँचसय बोट लिची खेती गरेका थिए । लिचीको बगैँचामा लोकल जातको कुखुरा छोडेर पाल्ने योजना बनाए । अहिले त्यहाँ १० हजार लोकल कुखुरा पालन गरिएको सन्तोष चापागाईँले जानकारी दिए ।
‘स्वस्थ, गुणस्तरीय मासु र अण्डा उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेर हामीले यहाँ लोकल कुखुरा पालन गरेका छौँ’, कुखुरा फर्म सञ्चालनको जिम्मेवारी पाएका सन्तोष चापागाईँले भने, ‘यहाँ हामीले १३ वटा ब्लक बनाएका छौँ । कुनैमा कुखुरा छन्, कुनैमा घाँस खेती गरेका छौँ । त्यो घाँस त्यही कुखुरालाई दिन्छौँ । प्लटहरुमा आलोपालो गरेर कुखुरा पालन र घाँस खेती गरेका छौँ । १२ वटा पोखरी पनि बनाएका छौँ । पोखरीमा कुखुराको पौष्टिक तत्वका लागि एजोला रोपेका छौँ ।’ बाँकी ३० रोपनी जग्गामा अम्बाखेती गरेको र अम्बाको बोट ठूलो भएपछि त्यहाँ पनि कुखुरा पालन गर्ने उनले बताए । लिची, अम्बाको फेदमा कुखुरा रमाएर चर्ने र लिची र अम्बा उत्पादन पनि राम्रो हुने अनुमान उनीहरुको छ ।
सात करोड लगानीमा सञ्चालन गरिएको गोर्खाल्याण्ड एग्रिकल्चर प्रालि नामको सो फर्ममा सञ्चालकहरुले एकहजार दुईसयवटा बट्टाई पनि पालन गरेका छन् ।
कुखुराका चल्ला पोखराको भेँडीफर्मबाट ल्याउने गरेको उनले बताए । ‘न्यू हेम्पसायर र ब्ल्याक स्ट्रालोप जातका कुखुरा हुन् । छ महिनाबाट अण्डा पार्न सुरु गर्छ । एकबर्षसम्म अण्डा पार्न दिन्छौँ । एकबर्षपछिका कुखुरा मासु प्रयोजनका लागि बेच्छौँ । अण्डा र मासु भाटभटेनी सुपरमार्केट र हाम्रा वेलनेस क्लव, रेस्टुरेण्टहरुमा खपत हुन्छन् ।’ अहिले दैनिक दुईहजार पाँचसय गोटा अण्डा उत्पादन हुने गरेका छन् । दैनिक २० हजार गोटा अण्डा उत्पादन गर्ने लक्ष्यका साथ काम गरिरहेको चापागाईँले बताए । ‘दैनिक २० हजार अण्डा उत्पादन गर्न ४० हजार कुखुरा पालन गर्नुपर्छ । त्यही उद्देश्यका साथ अघि बढिरहेका छौँ’, उनले भने ।
आफू पनि स्वस्थ खाना खाने, अरुलाई पनि स्वस्थ खाना खुवाउने र स्वस्थ जीवन बाँच्ने उद्देश्यका साथ यस फर्म स्थापना गरिएको चापागाईँको भनाइ छ ।
गोरखामा कुखुरा पालन गरिएको र झापामा माछापालन गरिएको उनले बताए । ‘जति उत्पादन गरे पनि मार्केटका लागि कुनै समस्या छैन । त्यो वातावरण हामीले बनाएका छौँ’, उनले भने ।
कुखुरा फर्ममा स्थानीय सातजनाले रोजगारी पनि पाएका छन् ।
कुखुरा फर्ममा पानीको अभाव र चितुवा, स्याल र वन विरालु लगायतका जंगली जनावरले आक्रमण गरेर समस्या बनाएको उनले बताए ।
कोभिडपछि यहाँ कुखुरा पाल्न सुरु गरिएको हो । ‘तीनबर्ष जति भयो, यहाँ कुखुरा पाल्न थालेको’, चापागाईँले भने, ‘तर हामीले सरकारी अनुदान पाएका छैनौँ । अनुदानका लागि भन्दा केही नयाँ काम गरौँ भन्नका लागि व्यवसाय सुरु गरेका हौँ’, सञ्चालक चापागाईले भने ।
